Dokument
Śląski Curie, czyli historia laureata Nagrody Nobla z Chorzowa.

Śląski Curie, czyli historia laureata Nagrody Nobla z Chorzowa.

Jedną z najbardziej przemilczanych kwestii w rodzimej historii jest temat śląskich Noblistów, ludzi którzy urodzili się na terenach należących dzisiaj do Polski, pobierających na Górnym Śląsku swoje pierwsze nauki, a następnie osiągający spektakularne sukcesy na arenie międzynarodowej. Jedną z takich postaci jest Kurt Alder, laureat Nagrody Nobla z chemii z 1950 roku, jego wczesna edukacja odbywała się w dzisiejszym Chorzowie i choć potem wyemigrował do Niemiec to trudno nie szukać analogii z Marią Skłodowską-Curie, która swój żywot dzieliła na Polskę i Francję. Można z pełnym przekonaniem powiedzieć, że Alder dla Ślązaków jest tym kim jest Curie dla Polaków.

Rodzice Kurta pochodzili z prostych chłopskich rodzin. Nasz bohater urodził się jako najstarsze dziecko Josepha i Marii przy obecnej ulicy Wolności w Chorzowie. Ojciec zajmował stanowisko nauczyciela mianowanego początkowo w szkole powszechnej nr III, a następnie nr V w Królewskiej Hucie (dzisiejszy Chorzów). Edukacje szkolną rozpoczął 1 kwietnia 1908 roku w męskiej szkole powszechnej nr V, w tej samej, w której nauczał jego ojciec. Co ciekawe gdy nasz bohater otrzymywał Nagrodę Nobla ów budynek już przez komunistyczne władze Polski został zaanektowany na Technikum Chemiczne co albo było ciekawym zrządzeniem losu, albo lokalnym hołdem oddanym Alderowi. Kurt następnie uczył się w Wyższej Szkole Realnej, której spadkobiercą jest dzisiejszy Uniwersytet Śląski. Pobierał tam nauki o profilu matematyczno-przyrodniczym. Rodzina Alderów przeżyła w Królewskiej Hucie okres powstań śląskich i plebiscytu. Niestety rządy II Rzeczpospolitej spowodowały, że ojciec Kurta musiał pożegnać się z pracą nauczyciela i wyemigrować do pracy w głąb Niemiec.

Po zdaniu matury przez Kurta, rodzina przeniosła się do Berlina, gdzie Alder rozpoczął studia na Uniwersytecie Humboldtów w Berlinie. Po semestrze zimowym przenieśli się do Kilonii, gdzie Kurt kontynuował studia na Uniwersytecie Chrystiana Albrechta i w 1924 roku uzyskał absolutorium. Swymi postępami w nauce zwrócił na siebie uwagę ówczesnego dyrektora Instytutu Chemii Ottona Dielsa. Diels prowadził wtedy badania nad reakcją addycji estrów kwasu azodikarboksylowego do związków nienasyconych. Alder efekt swoich badań pod kierunkiem Dielsa uwieńczył pracą doktorską pod tytułem O przyczynie i przebiegu reakcji estru kwasu azodikarboksylowego, którą obronił 24 lipca 1926 roku. Praca ta została wyróżniona i ogłoszona drukiem w lipskim wydawnictwie naukowym, a zadedykowana rodzicom. Kurt Alder dołączył na stałe do zespołu badawczego Ottona Dielsa.

W 1930 roku habilitował się na wydziale filozoficznym Uniwersytetu Kilońskiego, uzyskując tym samym prawo do prowadzenia wykładów uniwersyteckich. Objął stanowisko docenta prywatnego. 15 września 1934 roku premier Prus Herman Goering mianował go profesorem nadzwyczajnym.

W grudniu 1936 roku objął stanowisko kierownika laboratorium w zakładach IG Farben w Leverkusen gdzie pracował nad kauczukiem syntetycznym „Buna”. W 1940 roku objął na Uniwersytecie w Kolonii kierownictwo Katedry Chemii Eksperymentalnej i Technologii Chemicznej oraz funkcje dyrektora Instytutu Chemii na tej uczelni.

W latach 1949–1950 pełnił funkcje dziekana wydziału Filozoficznego Uniwersytetu w Kolonii. W grudniu 1950 roku otrzymał wraz z Ottonem Dielsem Nagrodę Nobla za odkrycie syntezy dienowej.

W 1955 roku wziął udział w spotkaniu niemieckich laureatów Nagrody Nobla w Lindau nad Jeziorem Bodeńskim, które zostało zorganizowane z inicjatywy hrabiego Bernadotte. Uchwalono na nim manifest z Lindau, wzywający do zakazu użycia broni atomowej.

Na kilka miesięcy przed śmiercią poślubił Gertrudę Bitzer.

W roku 1979 na cześć Kurta Aldera jeden z kraterów na Księżycu został oficjalnie nazwany „Alder”. W roku 2006 krater towarzyszący otrzymał nazwę „Alder E”.

Do dzisiaj przy ulicy Wolności 56 w Chorzowie można zobaczyć tablicę upamiętniającą miejsce narodzin Noblisty.

1 thought on “Śląski Curie, czyli historia laureata Nagrody Nobla z Chorzowa.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.